Parafudr Nedir? Tip 1, Tip 2 Farkı ve Seçim Rehberi

Yıldırımın binaya düşmesi gerekmez; birkaç sokak öteye düşen bir deşarj bile şebeke hattına binlerce voltluk bir darbe bindirir. Bu darbe mikrosaniyeler içinde panodan geçer ve kombi kartından modeme kadar bütün hassas elektroniği yakabilir. Parafudr, bu darbeyi cihazlara ulaşmadan toprağa akıtan pano elemanıdır. Bu rehber tip seçimini, etiket değerlerini ve bağlantı kurallarını tek yerde toplar.

Öne Çıkan Bilgiler: Parafudr, ani gerilim darbelerini toprağa akıtarak cihaz elektroniğini korur; elektrik çarpmasına karşı koruma sağlamaz ve kaçak akım rölesinin yerine geçmez. Etiketlerdeki B, C, D sınıfı eski adlandırmadır: B sınıf Tip 1, C sınıf Tip 2, D sınıf Tip 3 demektir. Paratonersiz konutta Tip 2 standarttır; paratonerli binada Tip 1 veya Tip 1+2 kombine gerekir. 230 V şebekede Uc değeri 275 V olan model seçilir. Parafudr yalnızca sağlam bir topraklama hattı varsa görev yapar.

Parafudr Nedir?

Parafudr, alçak gerilim tesisatındaki ani aşırı gerilim darbelerini topraklama hattına akıtan koruma cihazıdır. Uluslararası literatürdeki adı aşırı gerilim koruma cihazıdır (SPD, surge protection device). Türkçe kaynaklarda aşırı gerilim koruyucusu ve darbe koruyucu adları da kullanılır; üçü de aynı ürünü tanımlar.

Çalışma mantığı iki durumlu bir vanaya benzer. Şebeke gerilimi normal seyrindeyken parafudr yalıtkan davranır; devrede yokmuş gibi durur ve akım geçirmez. Hatta bir gerilim darbesi bindiğinde ise nanosaniyeler mertebesindeki bir sürede iletken hale geçer. Darbenin enerjisi cihazlara gitmek yerine parafudr üzerinden topraklama hattına akar. Darbe söndükten sonra cihaz tekrar yalıtkan durumuna döner ve bir sonraki darbeyi bekler.

Fiziksel olarak parafudr, elektrik panosunda DIN raya monte edilen modüler bir üründür. Otomatik sigortaların yanında durur ve bir veya birkaç modül genişliğindedir. Çoğu modelde gövde sabittir; koruma elemanını taşıyan kartuş ise takılıp çıkarılabilir. Bu yapı sayesinde ömrünü tamamlayan koruma elemanı, pano kablolamasına dokunmadan birkaç saniyede yenilenir.

---

Parafudr Ne İşe Yarar, Neyi Korumaz?

Parafudrun görev alanı nettir: süresi mikrosaniyelerle ölçülen gerilim darbeleri. Bu darbelerin iki ana kaynağı vardır. Birincisi yıldırımdır; doğrudan düşme kadar, yakın bir noktaya düşen deşarjın hatta endüklediği gerilim de ciddi darbe üretir. İkincisi şebeke anahtarlamalarıdır: büyük motorların durup kalkması, trafo manevraları ve kompanzasyon kademelerinin geçişleri hatta kısa süreli sıçramalar bindirir.

Bu darbelerin hedefi cihazların elektronik kartlarıdır. Kombi kartı, TV anakartı, beyaz eşyanın kontrol elektroniği, modem ve güneş enerjisi inverteri; hepsi düşük gerilimle çalışan hassas devrelerdir. Parafudr, darbenin ana enerjisini toprağa akıtarak bu kartların dayanım sınırının aşılmasını engeller.

Bir o kadar önemli olan, parafudrun neyi korumadığıdır. Üç yaygın yanılgıyı baştan ayıralım.

• Elektrik çarpmasına karşı koruma sağlamaz: İnsan üzerinden toprağa akan kaçağı algılamak ve devreyi kesmek kaçak akım rölesinin görevidir. Parafudr bu işlevin yerine geçmez.

• Sürekli voltaj sorununu düzeltmez: Saatlerce süren düşük veya yüksek gerilim, darbe değil süreklilik problemidir; çözüm yolları için yüksek ve düşük voltajdan korunma rehberimize bakabilirsiniz.

• Aşırı yük ve kısa devreyi kesmez: Kablonun aşırı akımdan korunması otomatik sigortanın işidir. Parafudr akım kesen bir cihaz değildir.

---

Tip 1, Tip 2, Tip 3 Farkı

Parafudrlar, karşılamak üzere tasarlandıkları darbenin enerjisine göre üç tipe ayrılır. Her tip farklı bir test dalgasıyla sınanır ve tesisatın farklı bir noktasına monte edilir.

Tablodaki mikrosaniye değerleri dalganın biçimini anlatır. 10/350 dalgası, doğrudan yıldırım akımını temsil eden uzun süreli ve yüksek enerjili dalgadır; Tip 1 bu dalgayla test edilir. 8/20 dalgası ise daha kısa süreli endüklenen darbeyi temsil eder ve Tip 2 testinin temelidir. Tip 3, kendinden önceki kademelerin geçirdiği düşük enerjili artıkları hedefler; priz tipi koruyucularla aynı kademede çalışır.

Seçim kuralı binadan başlar. Çatısında paratoner bulunan bir binada yakalanan yıldırım akımının bir bölümü tesisata biner; bu enerjiyi ancak Tip 1 karşılar. Paratonersiz konut ve işyerinde ise doğrudan düşme senaryosu tesisat üzerinden beklenmez; standart çözüm Tip 2’dir. Kombine (Tip 1+2) ürünler iki kademeyi tek gövdede birleştirir ve paratonerli binalarda pano içinde yer kazandırır. Tip 3 ise tamamlayıcı bir son kademedir; tek başına bina koruması için kullanılmaz.

---

B, C, D Sınıfı ile Tip 1, 2, 3 Aynı Şey mi?

Piyasadaki ürün etiketleri iki farklı adlandırma sistemini bir arada yaşatır ve karışıklığın ana kaynağı budur. Modern IEC/EN 61643-11 standardı parafudrları Tip 1, Tip 2 ve Tip 3 olarak sınıflandırır. Eski Alman DIN VDE 0675 geleneği ise aynı kademeleri B, C ve D harfleriyle adlandırır. Türkiye piyasasında ürünlerin önemli bölümü hala harfli etiketle satılır; katalogda “B sınıf parafudr” veya “C 40 kA” gibi ifadeler görürsünüz.

İki sistem arasındaki eşleme birebirdir ve ezberlemesi kolaydır.

Levent Elektrik’te bulunan seriler de bu eşlemeyi doğrular. Siemens parafudr serisinde B sınıf 100 kA, C sınıf 20 kA ve B-C kombine 100 kA modeller bir arada bulunur. Aynı serinin D sınıf 1,5 kA modeli son kademeyi temsil eder. Viko şalt ürün grubunda B 100 kA, C 40 kA ve B+C 50 kA seçenekleri vardır. Günsan parafudr serisi ise C sınıfa denk gelen Tip 2, 40 kA ürünlerde tam kutup yelpazesi sunar. Yani etikette harf de yazsa tip de yazsa, aynı kademe sisteminin iki dilini okuyorsunuz.

Katalog karşılaştırırken pratik bir yöntem şudur: önce harfi tipe çevirin, sonra kA ve kutup değerlerini yan yana koyun. “B+C 50 kA 2P” etiketi, Tip 1+2 kombine, 50 kA deşarj kapasiteli, faz ve nötr korumalı bir ürünü anlatır. Bu çeviriyi yapmadan iki farklı markanın etiketini karşılaştırmak, farklı dillerde yazılmış iki fiyat listesini karşılaştırmaya benzer.

Bu noktada zorunlu bir uyarı var. Parafudr etiketindeki B, C, D harfleri ile otomatik sigorta üzerindeki B, C, D harfleri tamamen farklı kavramlardır. Parafudrdaki harf darbe sınıfını, yani cihazın hangi enerji kademesine ait olduğunu gösterir. Otomatik sigortadaki harf ise manyetik açma bandını tanımlar. C16 bir otomat ile C sınıf bir parafudrun ortak hiçbir özelliği yoktur. Sigorta tarafındaki harflerin anlamını otomatik sigorta eğri seçimi rehberinde ayrıntılı bulabilirsiniz.

Aynı karışıklık kA değerlerinde de yaşanır. Otomatik sigortadaki kA kesme kapasitesidir; parafudrdaki kA ise deşarj kapasitesini anlatır. İki değer farklı testlerle ölçülür ve birbirinin yerine okunamaz.

---

Parafudr Etiketi Nasıl Okunur: Uc, Up, In, Imax

Parafudr gövdesinde dört temel değer yazar. Bu değerleri okumayı bilmek, katalog karşılaştırmasını tahmin işi olmaktan çıkarır.

Uc (sürekli çalışma gerilimi), parafudrun hasar görmeden sürekli taşıyabildiği gerilimdir. 230 V şebekede standart seçim 275 V’tur; bu pay, şebekedeki olağan dalgalanmaların cihazı yormamasını sağlar. Siemens 5SD7 gibi bazı seriler bu değeri 350 V olarak verir. İki değer de 230 V şebekeye uygundur; yüksek Uc yalnızca daha geniş bir dalgalanma payı bırakır. In (anma deşarj akımı), parafudrun 8/20 dalgasıyla defalarca deşarj edebildiği akımdır; cihazın gerçek dayanıklılığını bu değer anlatır. Imax (maksimum deşarj akımı) ise tek bir büyük darbede karşılanabilen üst sınırdır. 20 kA In ve 40 kA Imax değerli bir Tip 2 ürün, konut panosu için dengeli bir örnektir.

Up (koruma seviyesi gerilimi) çoğu kullanıcının atladığı ama en kritik değerdir. Darbe anında parafudr gerilimi sıfıra indirmez; cihazlara Up kadar bir tepe gerilim yine yansır. Bu yüzden Up, korunan cihazın dayanım geriliminin altında kalmalıdır. Ev elektroniğinin tipik darbe dayanımı 2,5 kV mertebesindedir; Up değeri 1,2-1,5 kV olan bir parafudr bu sınırın güvenli biçimde altında kalır. İki ürün arasında kararsız kaldığınızda düşük Up değerli olan daha iyi koruma verir.

---

Kutup Sayısı Seçimi: 1P, 1P+N, 3P, 4P

Kutup sayısı, parafudrun kaç iletken üzerinden koruma yaptığını gösterir. Seçim, beslemenin monofaze veya trifaze olmasına göre yapılır.

Monofaze beslemede iki seçenek vardır. 1P model yalnızca faz ile toprak arasını korur. 1P+N ve 2P modeller ise faza ek olarak nötr ile toprak arasındaki darbeleri de karşılar. Trifaze beslemede mantık aynıdır: 3P üç fazı korur, 3P+N ve 4P nötr yolunu da kapsar.

Nötrlü tiplerin farkı gerçek senaryolarda ortaya çıkar. Yıldırım kaynaklı darbe her zaman faz üzerinden gelmez; nötr iletkeni üzerinden de tesisata girebilir. Nötr yolunu korumayan bir parafudr bu darbeye karşı kördür. Bu nedenle Türkiye konutlarında yaygın ve doğru çözüm, monofazede 1P+N, trifazede 3P+N veya 4P kullanmaktır. Günsan’ın Tip 2 serisinin 1P, 1P+N, 3P, 3P+N ve 4P olarak tam yelpazeyle gelmesi bu ihtiyaç çeşitliliğinin karşılığıdır.

Kutup seçiminde beslemeyi doğrulamanın en kısa yolu sayaca bakmaktır. Tek sayaçlı ve tek fazlı bir dairede monofaze modeller yeterlidir. İş yeri, asansörlü bina ortak alanı ve atölye gibi üç fazlı beslemelerde trifaze model gerekir. Emin olamadığınız durumda kararı pano fotoğrafıyla birlikte bir teknisyene danışmak en sağlıklısıdır.

---

Parafudr Zorunlu mu? Yönetmelik Ne Diyor?

Türkiye’de alçak gerilim tesisatlarının çerçevesini Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği çizer. Yönetmelik ve güncel proje pratiği, alçak gerilim dağıtım panolarında aşırı gerilime karşı koruma öngörür. Yeni yapı projelerinde parafudr, proje onay aşamasında pano şemasında beklenen bir eleman haline gelmiştir. Elektrik projesi çizen mühendisler, dağıtım panosu girişine tip ve kutup seçimi yapılmış bir parafudr işler.

Paratonerli binalarda konu zorunluluğun ötesine geçer. Paratoner, yıldırımı yakalayıp bina dışından toprağa iletir; ancak bu deşarj sırasında tesisat hatlarına ciddi bir gerilim endüklenir. Paratoner binayı yangından korur, tesisatı korumaz. Parafudr bu zincirin ikinci halkasıdır: paratoner yapıyı, parafudr tesisatı ve cihazları korur. Bu yüzden paratonerli bir binada parafudrsuz pano, korumanın yarım bırakılması demektir.

Kiracı veya kat maliki için pratik sonuç şudur: binanız yeni ve projeli ise panonuzda parafudr büyük olasılıkla zaten vardır. Eski binalarda sonradan ekletmek mümkündür; yıldırım riski yüksek bölgelerde bu ekleme yerinde bir yatırımdır.

---

Parafudr ile Kaçak Akım Rölesi Farkı

İki cihaz da panoda durur, ikisi de koruma yapar; bu benzerlik onları birbirine karıştırmanın en kısa yoludur. Görev ayrımı ise nettir. Parafudr, gerilim darbesini toprağa akıtır ve cihazları korur. Kaçak akım rölesi, toprağa veya insana kaçan akımı algılayıp devreyi keser ve insan hayatını korur. Biri gerilimle, öteki akımla; biri cihazla, öteki canla ilgilenir.

Bu yüzden biri diğerinin yerine geçmez. Parafudr takılı diye kaçak akım rölesinden vazgeçilmez; kaçak akım rölesi var diye parafudr gereksiz sayılmaz. Modern bir panoda ikisi birlikte, farklı görevlerin sahipleri olarak durur.

İkisinin panodaki sıralaması da önemlidir. Parafudr deşarj anında toprağa büyük bir akım akıtır; bu akım, kaçak akım rölesinin gözünde gerçek bir kaçaktan farksızdır ve röleyi attırabilir. Bu gereksiz kesintiyi önlemek için parafudr, kaçak akım rölesinden önce, yani şebeke tarafına bağlanır. Böylece deşarj akımı rölenin ölçüm halkasından geçmez. Rölenin çalışma ayrıntıları ve atma nedenleri için kaçak akım rölesi rehberimiz bütünleyici bir kaynaktır.

---

Bağlantı ve Montaj Kuralları

Parafudrun koruma performansı, ürün kadar montaj kalitesine bağlıdır. Yanlış bağlanan kaliteli bir parafudr, doğru bağlanan orta sınıf bir üründen daha kötü koruma verir.

• Bağlantı noktası: Parafudr ana dağıtım panosuna, ana şalterden sonra bağlanır. Amaç, tesisata giren darbeyi dağıtım noktasında, kollara ayrılmadan karşılamaktır.

• Yedekleme sigortası: Parafudrun önüne üreticinin belirttiği değerde bir yedekleme sigortası (backup fuse) konur. Kartuş ömrünü tamamlar veya kısa devre modunda kalırsa, bu sigorta hattı korur ve arızalı parafudru devreden ayırır.

• 0,5 metre kuralı: Faz bağlantısı ile toprak bağlantısının toplam kablo boyu mümkün olduğunca kısa tutulur; hedef 0,5 metrenin altıdır. Her ekstra metre, kablo endüktansı nedeniyle cihaza yansıyan tepe gerilimi (Up) yükseltir ve korumayı zayıflatır.

• Topraklama kalitesi: Parafudr, darbeyi ancak sağlam bir topraklama hattına akıtabilir. Direnci yüksek bir toprakta deşarj yolu tıkanır ve koruma etkisizleşir. Tesisatınızın toprak hattı için topraklama rehberimiz temel kontrol noktalarını anlatır.

• İhbar kontağı: Bazı modeller kartuş ömrü bittiğinde uzaktan sinyal veren bir ihbar kontağı taşır. Panosuna sık bakılmayan işletme ve sanayi tesislerinde bu özellik arızanın fark edilmeden kalmasını önler; Siemens serisinde ihbar kontaklı model mevcuttur.

• Kartuş penceresi: Çoğu modelde gövde üzerinde yeşil/kırmızı bir gösterge penceresi bulunur. Yeşil, kartuşun görevde olduğunu; kırmızı, ömrünü tamamladığını gösterir. Kırmızıya dönen kartuş değiştirilir, gövde yerinde kalır.

Güvenlik notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Parafudr montajı, pano içi bağlantı, yedekleme sigortası seçimi ve topraklama kontrolü gibi işlemler yetkili elektrik teknisyeni veya elektrik mühendisi tarafından, yürürlükteki yönetmeliklere uygun şekilde yapılmalıdır. Yetkisiz müdahale can ve mal güvenliği açısından risk taşır.

---

Priz Tipi Koruma Yeterli mi? Kademeli Koruma

Şok korumalı priz kullanan bir evde pano parafudru gereksiz midir? Hayır; iki ürün aynı işin farklı kademeleridir ve doğru kurulum ikisini birlikte kullanır.

Kademeli koruma mantığı, darbenin enerjisini adım adım azaltmaya dayanır. Pano girişindeki Tip 1 veya Tip 2 parafudr, darbenin ana enerjisini karşılar ve toprağa akıtır. Geriye kalan düşük enerjili artık, cihazın hemen yakınındaki Tip 3 koruyucu veya akım korumalı priz tarafından temizlenir. Her kademe kendi boyutundaki darbeye göre tasarlanmıştır.

Bu yüzden priz tipi koruyucu tek başına pano parafudrunun yerini tutmaz. Büyük bir darbenin enerjisi priz içindeki küçük koruma elemanının kapasitesini aşar; ana enerjiyi pano kademesi almadıysa priz koruyucu ya tükenir ya da darbeyi geçirir. Ters yönde de aynısı geçerlidir: pano parafudru, cihazın dibindeki son temizliği yapamaz. Priz tipi ürünlerin kapasitesi ve cihaz eşleştirmesi için akım korumalı priz seçim rehberi ayrıntılı bilgi verir.

---

Parafudr Fiyatlarını Ne Belirler?

Aynı Tip 2 etiketini taşıyan iki ürün arasında belirgin fiyat farkı görülebilir. Fark, gövdenin içindeki mühendislikten gelir; karşılaştırma yaparken şu kalemlere bakın.

• Deşarj kapasitesi (kA): 20 kA ile 100 kA arasındaki fark yalnızca rakam değildir; daha büyük varistör, daha dayanıklı gövde ve daha ağır iletken kesiti demektir.

• Tip kombinasyonu: Tip 1+2 kombine ürünler, iki kademenin görevini tek gövdede üstlendiği için aynı markanın Tip 2 modelinden daha maliyetli konumlanır.

• Kutup sayısı: 1P’den 4P’ye doğru modül sayısı ve koruma elemanı adedi artar; trifaze nötrlü modeller en geniş gövdelerdir.

• İhbar kontağı ve kartuş yapısı: Uzaktan ihbar ve değiştirilebilir kartuş, işletme maliyetini düşüren ama ürün fiyatına yansıyan özelliklerdir.

• Koruma seviyesi (Up): Düşük Up değeri, daha hızlı ve kaliteli bir varistör gerektirir. İki üründen düşük Up sunanı genellikle üst segmenttir.

Parafudr tip, sınıf ve kutup seçimi için Antalya’daki mağazamıza uğrayabilir, panonuza uygun modeli birlikte belirlemek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

---

Sonuç

Parafudr seçimi dört adımlık bir sıralamayla netleşir. Birinci adım binadır: paratoner var mı, besleme monofaze mi trifaze mi? İkinci adım tiptir: paratonersiz konut ve işyerinde Tip 2 standarttır, paratonerli binada Tip 1 veya Tip 1+2 kombine gerekir. Üçüncü adım etikettir: 230 V şebekede Uc 275 V, dengeli bir In/Imax oranı ve olabildiğince düşük Up aranır. Dördüncü adım montajdır: kısa bağlantı, yedekleme sigortası ve sağlam topraklama olmadan en iyi ürün bile görevini yapamaz.

Etikette B, C veya D harfi gördüğünüzde eşlemeyi hatırlayın: B sınıf Tip 1, C sınıf Tip 2, D sınıf Tip 3 demektir. Bu harflerin otomatik sigortadaki eğri harfleriyle hiçbir ilgisi yoktur.

Son uyarı görev ayrımı üzerine. Parafudr cihazlarınızı korur; sizi koruyan cihaz kaçak akım rölesidir. İkisinden birinin varlığı ötekini gereksiz kılmaz; sağlıklı bir panoda ikisi de yerindedir.

---

Kaynaklar

• IEC 61643-11:2025, Alçak gerilim aşırı gerilim koruma cihazları - Bölüm 11: AG güç sistemlerine bağlanan SPD’ler için gereksinimler ve test yöntemleri, Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC).

• Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği (Resmi Gazete: 4 Kasım 1984, sayı 18565), T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi.

• Siemens SENTRON aşırı gerilim koruma cihazları, 5SD7 parafudr serisi teknik ürün sayfası; tip, deşarj kapasitesi ve kutup seçenekleri.